برسی وضعیت زنان ترک قشقایی در ساختار جمعیتی ایران

انچه خواهید خواند ترجمه  مقاله “ایران و قفقاز” نوشته  سکندر امان الهی است که در ژورنال بریل منتشر شده است این مقاله توسط خان ییلدیز Xaan Yıldız به زبان ترکی ترجمه و در اختیار وب سایت بیز فمینستلر قرار گرفته است. ترجمه ترکی این مقاله به همت اعضای بیز فمینستلر به الفابت عربی برگردانده شده است.

گيريش
سون ايللرده قادينين جمعيتده‌کي يئرينی اؤرنمک استقامتینده آپاریلان آنتروپولوژي ايشلر آرتماغا باشلادي. آمئريکا بيرلشميش دؤولتلرينده‌کي فئمينيست حرکاتی دا داخيل اولماق اوزره، بو مؤوضوع حاقيندا اولان اثرلري نظردن کئچيرن ”ناومي قوينن“ “فئمينيستلر، قادينلارين جمعيتده‌کي يئرلريني درک ائتمه یه قارشي اولان ماراقلاري خاريجينده، فئمينيست حرکاتي اؤزو قادينلارا اينتئللئکتوال بير رول وئرمک ایله، جمعيتلرين اينکيشافيني بو گونه قدر آچيقلاميش اولان نظريه‌لري سورغولاماقدادير”- دئميشدير.
1970-جي ايللرده بو گونکي باسين-نشره ياخينلاشاجاق شکيلده کيتاب و مقاله ياييميندا بير پارتلاییش اولدو. اکثريتيني آمئريکالي قادينلارين مئيدانا گتيرديگي آنتروپولوقلاردان تشکیل اولونان، بین الخالق بیر حرکات، قادينين جمعيتده‌کي يئري اوزره دوشوندوکلرينين اثباتي استيقامتينده تاماميله يئني بير ادبيات ياراتدی.
بو اينکيشافا باخماياراق ايران و ياخين شرقده يايلاق-قيشلاق ائدن ائلات قادينلارين وضعيتي هله تام اولاراق آیدینلاشمامیشدیر و مرکب بير موضوع اولاراق مؤوجوديتيني قوروماغا داوام ائتميشدير. آيريجا اورتا شرقده‌کي يايلاق-قيشلاق ائدن يا کؤچري خالقلار اوزرينده آپاریلان آنتروپولوژي آراشديرمالاردا، قادينين جمعيتده‌کي مؤوقئعيينه داير جيدي شکيلده تدقیقات آپاريلماميشدير و گؤرولن ايشلر بير-بيرييله اختيلاف حاليندا اولموشدور.(ضیدیت تشکیل ائدیردی) عومومیتله سؤيله‌مک لازيم گلرسه، بو موضوع حاقيندا يازان ائتنوگرافلار چوخ نادير حالدا اؤزلرينین قادينلارباره سینده نه دوشوندوکلريني نظره آلميشلار. ”جينتهيا نئلسون ”ين دئديگي کيمي “اگر يايلاق-قيشلاق ائدن يا کؤچري ائلين قادينينين خوصوصي حياتي حاقيندا اگر چوخ شئي بيلسه ايديک, داها فرقلي بير جمعيت تخييولونده و اونون اجتيماعي گوجو اطرافيندا بير فيکير سؤیله یه بيلرديک.”
دئمه لی، قادينلارين اؤزلرينين ايفاده ائتديکلري دوشونجه‌لر نظره آلينماميشدير. بونون سببي ایسه یازیچیلارین اؤز مدني مئفکوره‌لريندن قايناقلانان ظنين اؤنده گلمه‌سي و قادينلارين گرچک و آکتوال مؤوقئعلريني يانسيتماماسيدير. ”رضا فارض“ طرفيندن يازيلان بير مقاله‌ده بو وضعيت آيدين گؤرونور: “اوبايا تاثير ائدن بير قرارين آلينديغي يئر عوموميتله کيشيلردن عيبارت اولان بير مجليسدير”. بو وضعيته شاهيد اولان مشاهيده‌چيلر اوباداکي قرارآلما اورقانينين يالنيز کيشيلردن عيبارت اولدوغونو گؤستریر. ماراقليدير کي، قادينلارين وئرديکلري معلوماتلاردا اجتيماعي گوج و حاکيميته صاحيب اولان شخصلرين کيشيلردن عبارت اولدوغو فيکريني تصديقله‌يير. لاکين بير آدام، “کيشي حاکيميتي يا آتا ارکيلليک ” نظامیندان تاثير آلميش دئييلسه، قيسا مدتده حقيقتا اصلينده بئله اولماديغينين فرقينه واراجاق.
يوخاريدا سؤيله‌ننلردن راحاتجا آنلاشيلا بيلديگي اوزره يايلاق قيشلاق ائدنلر يا کؤچري ائللر اؤزلريني دوغرو ايفاده ائتمه‌لرينه باخماياراق، ائتنوگرافلار فرقلي دوشونورلر. داها دوغروسو ائتنوگرافلارين قايناقلاري يا آز يا دا هئچ ساییلابیلجک قدر اورتا شرق کؤچري ائل قادينلارينين اجتيماعي ستاتوسو حاقيندا معلوماتا صاحبدیر. نتيجه ده بير نئچه آراشديرما استثناء اولماقلا، بو جمعيتلرده قادينلارين نه کيمي حاق و آزادليقلارا صاحيب اولدوقلارينا داير الده هئچ بير معلوماتيميز يوخدور. آنجاق اونلارين حاق و آزادليقلاري ايله جمعيتین گونده لیک یاشاییشینداکی یئرلرینی بیلسه ایدیک، آدي چکلن قادينلارين جمعيت ايچينده نئجه بير مؤوقئعده اولدوقلاريني آنلايا بيلرديک.
بو مقاله دونيا گؤروشولو سويه‌ده قادينين جمعيتده‌کي مؤوقئعييني، قادينلارين جمعيتده قرار آلما میخانيزملرينين نه شرائطده اولدوغونو، و نهايت جمعيتده اؤزلريني نئجه گؤردوکلريني تقديم ائده‌جک. بو ايش، اساسا مؤلفین اؤزونون بو ساحه ده بيرباشا ائتديگي مشاهيده‌لره و تاپينتيلارا سؤیکه نیر.
قاشقايلار
قاشقايلار، ايرانين گونئیینده فارس بؤلگه‌سينده ياشايان تورکچه دانيشان بير خالقدير. اونلارین سایی 30،000 عاييله نين اوستونده‌دير. عنعنه وي اولاراق بير طايفا نظاميندا تشکيلاتلانميشلار، اونلار ” قاشقاي ايلي” اولاراق تانينيرلار. ”ائلخانیلر“ آدي وئريلن بئي لردن تبعیت ائدیرلر. خالق ایچینده بئش بؤيوک طايفا تانينماقدادير. بونلارين باشيندا دا طايفا بئیي اولان ”کالدنتار“ مؤوجوددور. بو خالق حيواندارلیق و قونارکؤچرليک حياتينین گتيرديکلرينه دايانير.(عادت-عنعنه سینه سؤیکه نیرلر)
سون ايللرده ، قاشقايلار ايرانداکي ديگر طايفالار کيمي ده ييشمه‌يه باشلاميشلار. مرکزي حؤکومتين مداخيله‌سي نتيجه‌سينده سياسي سیستملری پوزولدو. بونون آردينجا حؤکومتين طبیعتی قوروما و مئشه تصروفاتي ايله باغلی آلديغي قرارلار نتیجه سینده اکينچيليک ساحه لرينين گئنيشلنمه‌سي قاشقايلارين کؤچري حياتيني محدودلاشدیرماغا باشلاميشدي. بو سببدن ايسلام انقيلابيندان سونرا اؤتن اون ايل ايچريسينده قاشقايلاردان چوخ سايدا اينسان کؤچري حياتي ترک ائده‌رک قصبه لره يئرلشدي. تضييقلره و ده ييشيکليکلره باخماياراق هله ده قاشقايلارين اکثریتی کؤچئري حياتي داوام ائتديرمکده‌ديرلر.
قاشقايلارین اقتيصادي قورولوشو، عوموميتله حيواندارلیق و اکينچيليگه سؤيکه‌نير. بونونلا یاناشی بعضي طايفالار اصلا اکينچيليکله مشغول اولمازلار و تک یاشاییش قايناقلاري حيواندارليقدير.
قاشقایلارين مختلف چئشيدلرده حئيوانلارينین اولماسينا باخماياراق، بونلارين اکثريتي قويون و يا کئچيدير. اساسا اونلارین یاشاییشلاری حئيوانلاردان استحصال ائتدیکلری محصوللارا دايانير. بونلار اساسا، سود و سود محصوللاريدير. سود و سود محصوللاري قاشقايلارين هم اؤزلري طرفيندن استئهلاک اولونور، هم ده آیری احتياجلاريني تأمين ائتمک اوچون بازار و مارکئتلرده ساتيلير.
ايکينجيسی، یونلاریندان دوزلتیلن آلتلر، چاديرلار، چانتالار، توربالار، باشقا ال ايشلري و دیگر محصوللاردير.
اوچونجوسو، قوچ و قوزولار هر ايل بازارلاردا استفاده ائديلميش اشيالار، چاي، شکر و ديگر احتياج وسايطلري قارشيليغيندا ساتيلير..
 
ائو
قاشقايلار ائوين ايچينده استحصال و استئهلاک نظامينيندا اولدوغو ساده بير اجتيماعي تشکيلاتا دايانير. قاشقايلارین ائو سیستمی ”بارته“ طرفيندن ده آنلاشییلدیغی کیمی، داها چوخ ”باسسئريلئر“ ايله اوخشارلیغی وار: “بوتون چاديرلاردا بير باشکيشي وار. بو باشکيشي طايفانين رسمي مأمورلارلا، و ديگر يابانجيلارلا حل ائديله سی لازيمی ايشلرده وظيفه داشيماقدادير. اگر ائو، نووه بير عائیله ايسه، بو باش آدام کيشي دير. اگر چاديردا بؤيوک بير عاييله ياشاييرسا، ان بؤيوک کيشي بو وظيفه‌د نی داشییر. اگر ائوده يئتگين کيشي يوخدورسا و يا او اسنادا اورادا دئييلسه بير قادين باش آدام اولور. نئجه کي بئله وضعيتلرده قادين رسمي ايشلرده بير قوهومو طرفيندن تمثيل ائديلير “.
هر ائوين اؤزونه عائيد بير چوخ قويون و کئچيسي وار. بو سورونون بؤيوکلوگو ائولره گؤره ده ييشیر. اورتال حسابلا بو سورونون 100 باش قويونو اولارسا، ديگر ائولرده بو داها آز اولا بيلر. عومومیتله ائولرين اکثريتي اکره بير تورپاغا صاحيبديرلر. بو تورپاقلارين مولکيتي ايسه ائوين باشينداکي کيشينين اوزرينده‌دير. بونونلا برابر، ائو ايچينده‌کي فردلرين ده اؤزلرينه عائيد حيوانلاري اولا بيلر.
 
ايش بؤلومو
ائو ايچينده‌کي ايش بؤلومو ياش و جينسيته سؤيکه‌نير. بونونلا برابر، بعضي ايشلري کيشيلر و قادينلار بیرلیکده گؤرورلر. بوتون ايشلر اوچ بؤلومه آيريلير. بيرينجيسي قادين و قيزلار طرفيندن گؤرولن ایشلردير: او جمله دن يئمک پیشیرمک، حيوان ساغماق (کيشيلر و اوغلانلار حيوانلاري اوتارار، آما اونلاري ساغمازلار)، اوشاقلارا باخماق، ائو تميزلمک، ايپليک و توخوماق ايشلری، گئييم سؤکوکلئريني تيکمک، حيوان دريسي و يونوندان محصوللار حاضيرلاماقدير. اورتا ايشلر ايسه کيشيلر و اوغلانلار طرفيندن حياتا کئچيريلير. بونلار: اکينچيليک، چوبانليق، قصابليق، اووچولوق، اوتاراغا يئر تاپماق (چاديرلارين قورولاجاغي ساحه سيني تاپماق)، بازارا گئتمک، آخشاملار ائوي و سورونو قوروماق و چؤلده‌کي ايشلري حل ائتمکدير ( تيجارت ائتمک، ييغينجاقلارا قاتيلماق، قصبه و شهرلرده رسمي اورقانلاري زيارت ائتمک).
اوچونجوسو ایسه هم قادينلار، هم ده کيشيلر طرفيندن گؤروله‌سي ايشلردیر. بونلار: کؤچ اسناسيندا اشيالاري دوزمک، چاديري ييغماق و سيلکه‌له ييب چيرپماقدير.
اجتيماعي وظيفه جهتیندن آيدين اولدوغو کيمي قاشقاي قادينلارينين ايشلري عوموميتله چاديرلارينين يانيندادير. قادينلار ائو ايشلري ايله ائله مشغولدورلار کي باشقا شئ لر ائتمه‌يه چوخ چتين واخت تاپا بیلیرلر. اونلارین وظیفه‌لري سحر ائرکن ساعاتلاردان باشلايير و آخشام گئج واختلاردا بيتر. قادينلار، اوزون ساعاتلار بويونجا چتين ايش گؤرمه لرینه باخماياراق، ائوي دولانديرما موضوسوندا اؤزلريني کيشيلر ايله برابرسویه ده گؤرمزلر. اؤزلريني داها چوخ، ائوي گئچينديرئبيلمه باخیمیندان کيشيلره تابع اولاراق گؤرمکده‌ديرلر. اونا گؤره ده قادينلارين چادير و اونون اطرافيندا قالماسينين سببي اساسيندا، مدني فاکتورلارلا اساسلانان بير ايش بؤلومودور. کيشي موختليف وظيفه‌لری یئرینه یئتیرمک اوچون چوخو چؤلده اولور، اما قادين نادير حاللاردا چيخا بيلير. مثلا، ديگر بير طایفادان گنج بير آدام چوبان کیمی ايشه گؤتوروله بيلر. بئله بير وضعيتده بو چوبان ايشه گؤتورن آداملا بيرليکده ياشاياجاق. بونونلا یاناشی، قاشقايلار قيزلاريني و باجيلاريني چاليشماق مقصديله طايفالارينين خاريجينه گؤندرمه‌لري هئچ بير زامان سؤز موضوعسو اولماییب و اولماز. بو اساس مقصد قاشقايلارین قادينلاريني قوروما ايستگيندن ایرلی گلیر. بئله لیکله بير قادين اصلا اريندن اجازه آلمادان بیر یئره چیخماز. موطلق بيري اونونلا بيرليکده اولماليدير. جغرافياداکي حرکت چتینلیگی البتده کي، قادين اوچون بير طالع سيزليک دئمکدیر و بو دا اونون اجتيماعي مؤوقئعينه بؤيوک بير تاثير بوراخیر. قادينلار، چؤلده چاليشاماديقلاری اوچون، اقتيصادي، اجتيماعي و سياسيباخیمدان ار و قوهوملارينا باغليديرلار.
ائندوستري للشميش جمعيتلرده‌کي کيمي چؤلده ايش آختارا بيلن و اقتيصادي جهتدن آزاد اولا بيلن قادينلارين عکسينه اولاراق کؤچري ياشايان قادينلارين هئچ واخت بئله امکانلاري اولماز. نتيجه ده اونلار حياتي بويونجا آسيلي بير آدام حاليندا اولورلار. اؤزو گنج ياشدايکن عائيله سي، ائولنديگينده اري و ياشلانديغيندا ايسه اوغوللاری طرفيندن دستکله نیر.

ائندوستري للشميش جمعيتلرده‌کي کيمي چؤلده ايش آختارا بيلن و اقتيصادي جهتدن آزاد اولا بيلن قادينلارين عکسينه اولاراق کؤچري ياشايان قادينلارين هئچ  واخت بئله امکانلاري اولماز. نتيجه ده اونلار حياتي بويونجا آسيلي بير آدام حاليندا اولورلار. اؤزو گنج ياشدايکن عائيله سي، ائولنديگينده اري و ياشلانديغيندا ايسه اوغوللاری طرفيندن دستکله نیر

قرار وئرمک

اورتا شرق کؤچري حیات سورن ائللرينه داير ائتنوقرافيک معلوماتلاردا، قرار وئرمه حاديثه سي حاقينداکي معلوماتلار هميشه بير ضيديت ايچينده‌دير. مثال اوچون بارته، باسسئريلئر حاقيندا دانيشارکن دئميشدير: “ائو خالقينين قرارلارينا حؤرمت گرکیرسه، قادين و کيشيلر اساسا برابردير. جمیعتین داغينیقلیغی ايسه فردلره گؤره ده ييشر. بئله لیکله ساحه دکي استحصال و استئهلاک داغينیقلیغی ایله موقاييسه‌ده قرار وئرمه‌ده سئچمک بيردن چوخ سؤز مؤوضوسودور (کؤچ يوللاري و قوناق ساحه لرينه قرار وئرمه استيثنا اولماق شرطیله). بونلار قوهوملوق، ائوليليک، اوشاقلارين تحصيلي، بيريني طايفایا داخيل ائتمه کيمي عائيله نين حياتينا تاثير ائده‌جک اهميتلي قرارلار آلماق، اوتوراق حيات شرائطینه کئچمک کيمي اهميتلي قرارلارين هاميسيندا قادينلارا و عائيله بؤيوکلرينه دانيشيلير. بورادا تاثيرائدیجی شخصلرين جينسيتلري دئييل، بيلگيلري و نوفوذلاريدير. بو نقطه‌ده باسسئريلئرين عائيله ايچينده قوردوقلاري نظام حددن آرتیق غرب دونياسينين شهرلرينده‌ یاشايان عايئله قورلوشلارینا اوخشاییر.”

يوخاريدا ايضاح ائديلنلره ضيد اولاراق باشقا بير يازیچی ”کابابيشلردن“ بير نومونه وئرير: “بوتون عائيله عضولرینین يئگانه مسئوليتي، احتياجلارينی قارشيلانماقلا یاناشی؛ کيشيلرله بيرليکده ائوين مادي قايناقلارينا و رهبرليگينه داير يئکون قرارلاري وئریرلر … قادينلارين حقوقلاری ائوين ايچينده قبول ائديلرکن، سياسي قرارلار آلماقدا بدوي کيشيسي نين تک مرجع اولدوغو آچيق-آیدین گؤرونور. کيشيلرين يالنيز بير سياسي سؤزو اولا بيلر. ”

فاضیلي ايسه بوير احمد ائلی آراسيندا قادينلارين قرار وئرمه اورقانلارين بیر پارچاسي اولماسی باره سینده فرقلي بير معلومات بيلديرير. اؤزونون ايره‌لي سوردويونه اساسا “بوير آحمد قادينلاري ائو اقتيصادياتلاريندا چوخ اهميتلي بير اؤلچوده يئر آليرلار. محصول حاکيميتي و قايناقلارين تعييني باخيميندان ائوده‌کي گوجون تملي اونلاردادير “. فاضیلي ايسه بوير آحمد لیلر آراسينداکي قرار میخانيزميني داها فرقلي ایضاح ائدیر. ايفاده ائتديگینه اساسا “بوير آحمد قادينلاري ائو اقتيصادياتينداکي نفوذلو عضولردير. استحصال و اقتيصادي قايناقلاري یونلندیرمکده خصوصیله گوج و حاکيميت اونلارين الينده دیر. فاضیلیه گؤره “يالنيز قادينلار حيواني محصوللارين نظاملانماسیندا سؤز صاحيبي اولا بيلرلر، بو سببدن بو ايشلرده سون سؤز هر زامان قادينلاريندير”. بونا باخماياراق فاضیلي حيواني محصوللاردا تام شکیلده کيشينين وظيفه‌سيني تصوير ائتمکده باشاریلی اولا بيلمه‌ميشدير. منجه  اولا بيلسين اونون بو ادعاسي بوتونلوکله دوغرو دئييل. نئجه کي، سون ايللرده بو موضوع منيم ايش ساحه مه داخيل اولماق اوزره دیر.

قاشقاي قادينلاري نه حيواني محصوللارين اداره‌سينده و نه ده اونلارین باره سینده تام شکیلده سون قراري وئرمک حکمونه صاحيبيديرلر. قاشقاي قادينلارينين، خالق آراسينداکي رولو عوموميتله باسسئريلئرينکينه اوخشاییر. لاکين سون سؤزده کيشيلرين حؤکمو بير آز داها چوخدور. شوبهه وارسا کيشي ائوه تداروک تأمين ائدن شخص اولدوغوندان سون سؤزو سؤيله‌مک ده داها چوخ حاقا صاحيبيدير. قادينلار بعضي موضوعلار حاقيندا، يئمک و تهلوکه‌سيزليگي تأمين ائتمک مسئله‌لرینده ايلک اولاراق ارلرينه ايشاره ائديرلر: ” حيات يولداشيم طرفيندن من و اوشاقلاريم دویوزدورولور و قورونوروق. بو سببدن حياتيميزا داير سون قرارلاري وئرن ده اودورر.”  دیگر طرفدن قادينلار ائوين داخيلي ايشلرينه مسئول اولدوقلاري اوچون او باره ده ده معلوماتيني دا وئریرلر. مثلا قاشقاي قادينلاريندان بيري “حيات يولداشيم لازيمي تداروکاتی تأمين ائدر و گئري قالان بوتون قرارلاري ایسه منیم اوزه ریمه بوراخار» دئميشدير.“ او، دويونو آلسا دا، نه قدر و نئجه پيشیجه یينه قرار وئرمک منيم اوزه ریمده دیر “.

قادينين اساس حقوقلاري

قادينلارين اساس حقوقلاريني بیلمک اوچون اونلارين اجتيماعي مؤوقئعلريني گؤرمه ییميز لازيمدير. ائتنوگرافلار اورتا شهرقده کؤچري ائللرده قادينلارين جمعيتده‌کي مؤوقئعلريني اؤيرنمک ايسته‌ديکلرينده بو مؤوضوعيا لازيم اولدوغو قدر اهميت وئرمه‌ييبلر. آشاغیدا وئریلن قيسا شرح، قاشقاي قادينلارينين اساس حقوقلاريني تصوير ائده‌جک.

اولجه ائولي قادينلارين قارشيليقلي عهده لیکلری و سونرا ایسه ميراث حاقلاريني شرح ائتمه ییمیز لازيمدير. قاشقاي ائوليليگی، ائولیلیک آنلاشماسینا (قراردادینا) دایانان بير ائوليليک دیر. بو موقاويله “باشليق” پولو آیدین اولدوقدان سونراباشلار. باشلیق داماد، یوخسا قوهوملاری طرفیندن اؤده نیلن بللی بیر مقداردا پول و یا اشیادان عبارتدیر. عمومی ایله باشلیغین مقداری بیر نئچه یوزدن-مین دوللارا قدر، گلینین عائیله سینین اجتماعی موقعیتینه گؤره تعیین اولونان، بیر مبلغ دیر. آیریجا،  بوشانما موضوع سو اورتایا گلدیکده داماد کبین  اولاراق مقداری بيلينن، اؤدنمه‌سي لازيم اولان نفقه نی اؤده مه‌ليدير. نفقه نین مقداری گلین و دامادین اجتماعی موقعیتلرینه گؤره، اؤز آرالادیندا آنلاشمایا دایانان بیر نئچه یوز ایله مین دوللار آراسیندا ده ییشه بیلن بیر مبلغ دیر.

باشلیق قارشيليغي اولاراق دا گلين طرفي بير جهيز حاضيرلاماليدير. جهيز قادينين خوصوصي اشيالاريندان عبارتدیر و بوشانما اولارسا  قادين بونو گئري آلا بيلر. بو ائلین ائوليليک عادت- عنعنه گؤره آروادي اوزه رينده، اره اوچ تمل حاق قازانديرير. بونلاردان بيرينجيسي آرواديلا جينسي علاقه(سئکس, اينگ.) قورا بيلمه‌سي، ايکينجيسي قادينين ائو ايشلريني گؤرمه سی، اوچونجوسو ده قادين ارینین سؤزونه باخماسیدیر. قاديندان، کيشينين حقوقلارينا حؤرمت ائتمه‌سي گؤزله‌نيلير. اگر قادين اوشاق دوغورمازسا، کيشي بو قاديندان بوشانا بیلر و يا ايکينجي بير قادينلا ائولنه بيلر. بير بوشانما مؤوضوعسو اورتایا گلدیکده وهم ده بو جوتون اوشاقلاري وارسا، کيشي اوشاقلارين قورويوجوسو اولاراق قبول ائديلير. هر جهاز اوچون ده قادينين بعضي اساس حقوقلاري واردیر.

  1. اري ایله جينسي علاقه قورا بيلمک. بو وضعيت، کيشي ايکينجي بير قادينلا ائولندي دئيه، ياخود گيزلي شکیلده باشقا بير قادينلا “برابر” اولدو دئيه، قادين بیر امتیازا صاحيب اولماسی دئمک دئییل. نئجه کي، اَيری شخص باشقا بير قادينلا “برابر”  اولدو دئيه، قادينين بوشانما حاقي يوخدور. آنجاق قادين زينا ائدرسه، قادينين بوشانما حاقي واردير. آيريجا کيشي جينسي برابرليک وظيفه‌سيني يئرينه يئتيره‌جک قدر “گوجلو” دئييلسه، يئنه قادينين بوشانما حاقي مؤوجوددور.
  2. دستک حاقي واردير. کيشي، قادينينا و اوشاقلارينا يئمک، گئييم و سيغيناجاق تأمين ائتمک مجبوريتينده‌دير. اگر کيشي تنبلسه و يا قصدن بو وظيفه‌لريني يئرينه يئتيرمک ايستميرسه قادينين بوشانما حاقي واردير. آنجاق اگر کيشي اليندن گله‌ني ائدير، اما بونا باخماياراق وظيفه‌لريني يئرينه يئتيرميرسه قادين بوشانماق اوچون محکمه یه مراجعت ائده بیلمز.
  3. عادل اولونماليدير. فيزيکي اولاراق کيشينين حيات يولداشيني جزالانديرما حاقي اولسا دا، اونو کئيفله دؤويه بيله جه یی آنلامینا گلمز. دايما کيشي قادينا پيس داورانديغي تقديرده قادينين، اونو ترک ائتمه حاقي واردير.

بوشانما

بوشانما، قاشقايلار آراسيندا نادير اولان بير حاديثه دير. آچيقجاسي من هر هانسي بير بوشانما ادعاسيله چیخیش ائدن شخصی تاپا بيلمه‌ديم. لاکين، دئدی ییم کیمی، بوشانما مؤوضوعسو اورتایا گلدیکده، هر کیکیسینین (قادين و کيشيلرين) اؤزلرينه عائيد حاقلاري واردير. يوخاريدا قید ائتدی ییم کیمی قادين اريندن پيس رفتار گؤردويو زامان، ارينين ضعيفليگي اوزوندن حاميله قالا بیلمه دی یی زامان و مادي دستک گؤره بيلمه‌ديگي زامان آيريلما حاقي واردير. بئله بير وضعيتده قادين آليمئنتيني و جهيزيني آليب آيريلا بيلر. لاکين قادين هر هانسي بير سبب گؤسترمه‌دن آيريلارسا بو قادين نفقه سینی و جهيزيني آلیب آیریلا بیلر. اگر قادين، اريني ائوليليگين داها ايلک گونلرينده ترک ائدرسه، اري وئردی یی باشليق پولونو طلب ائتمه یه حاقي واردير.

ارين ده بعضي نقطه‌لرده قاديني بوشاما حقوقلاري مؤوجوددور: ائوليليک زامانی بکارتين ايتکيسي، زينا، نورمال بير جينسي برابرليک قورا بیلمه مه سی و اوشاق دوغورا بیلمه مه سیي. ايلک وضعيتده يالنيز قادين نفقه سینی آلا بيلمه‌ديگي کيمي،  قادينين عائيله سي باشليق پولونو دا گئري قایتارمالیدیر. لاکين قادين جهيزيني گئري آلا بيلر. زینا مسئله سی اورتایا گلدیکده قادین یالنیز جهیزینی گئری آلا بیلر، آنجاق نفقه سینی آلا بیلمز. قید ائتمک لازیمدیر کی، کیشی، قادینین نفقه سینیاؤده دیگی تقدیرده، قادینی ایستدیگی زامان بوشایا بیلر. سونوندا بوشانما وضعیتینده اوشاقلارا باخماق کیشینین دائیمی وظیفه سی اولاجاقدیر.

ميراث

اسلامي حقوقدا قيزين ميراث حاقي کيشينه نسبتده ایکیده بیر اولسا دا قاشقايلاردا ميراث موضوعسوندا عؤرفي حقوق حاکيمدير. قادين عائيله سينده ياخود حیات يولداشينين عائيله سيندن معين شرطلر داخيلينده ميراث آلا بیلر. قاشقاي عنعنه لرينه گؤره بير آدام اؤلدويونده باخماق مجبوريتينده اولدوغو آناسي و باجيسي اولدوغوندا اونلار ميراثي آلا بيلر. ائولي اولمايان بير قيز باخيجيسينين اؤلومدن سونرا يالنيز یاشاییرسا عميسي اونون قوروماسي اولاراق قبول ائديلير و عوموميتله عميسي اوغوللارينين بيريله ائولنديريلير. اگر ائولي بير قيز وارسا ميراث دان پاي آلا بيلمکله بيرليکده، قاینی ایله ائوله نه بیلر. اوخشار وضعيتده، قيز آناسيندان هئچ بيرشئي آلا بيلمز. واريث کيشي اولاراق تانينير. آنا قيزييلا بيرليکده دئييل، اوغلويلا بيرليکده ياشایار. نتيجه ده آنا ياشلانديغيندا اونو دستکليه‌جک آدام دا اوغلاندير. بوندان علاوه بو قادين اؤلدويونده آرخاسيندان اونسوز دا بوراخا بيله‌جگي چوخ بير شئي اولماياجاق. بونونلا برابر قئيد ائتمک ايسته‌ييرم کي، آنالار عوموميتله لعل-جواهيراتلاريني قيزلارينا داها حياتدايکن بوراخارلار.

اري اؤلدوکدن سونرا عوموميتله قادين اؤز ائوينده قالار و اوشاقلارينا باخماغا داوام ائدر. اگر اوشاق داها چوخ گنج ايسه اؤلن کيشينين قارداشي ائوين داخيلي ايشلرينه قاريشماماغا  ديقت ایئتیره رک، اونلارلا ماراقلانار. ائوين اوغلان اوشاغي بؤيويوب ائوين رئيسي اولانا قدر قادين ائوی دولانديرماغا چاليشير. قادين مرحوم ارينين طايفاسيی ایله قالديغي مدتده اؤز ائويني اداره ائتمه حاقينا دا ماليکدير. لاکين آيريلماغا قرار وئرسه، ميراثدان بو شکيللرده پاي آلا بيللر:

  1. اؤلموش ارينين اوندان بير اوشاغي يوخسا قادين 1/8 اولاراق داشينان اشيا آلا بيلر (قادينين اريندن تورپاق پایی آلماق مسئله سی اولا بیلمز).
  2. اؤلن ارين اوندان بير اوشاغي يا دا (باشقا بير قاديندان) اوشاقلاري وارسا، قادين 1/8 داشينان مال آلا بيلر. هر ايکي وضعيتده ده قادين جهيز و اؤزونه عائيد اولان اشيالاري آلا بيله جکدير.
  3. اؤلن آدامين اوشاغي وارسا لاکين باشقا بير قاديندان اوشاغي يوخسا و قادين بونلاري ترک ائتمک ايستییرسه عميلري اونلارا باخاجاقدير
  4.  اگر قادين حياتدا قالان تک آدامديرسا قادين کيشينين عائيله سينده قالديغي مدتده ميراثين صاحيبي اولاجاق. لاکين ايسترسه قروپو ترک ائده ، اوندا 1 / 8 بير پاي آلار و آرتیق قالان دا مرحومون قارداشلارينا چاتار.

عوموميتله قادينلار کيشينين عائيله سينده قالیب و اوغلو بؤيوينه قدر ده مال و مولکو اداره ائدر.

اول ده قید ائیلدیگی کيمي ايراندا ياشايان قادينلارين کيشيلرله اولان علاقه لرينه گؤره اجتيماعي شرطلرده دايير بير چوخ معلومات مؤوجود دئييل. لاکين بو کيمي معلوماتلار قادينين جمعيتده‌کي مؤوقئعيينی قطعي اولاراق اورتايا چيخارماق اوزره دیر.

اؤتن عصرده غرب جمعيتلرينده يئرلشن، قادينين استحصالدا برابر بير نقطه‌يه گليشي چوخ احتیمال کی، ايران کؤچرلري آراسيندا يوخدور. ايرانين کؤچری قاديني حؤرمتلي بير مؤوقعده اولماسينا باخماياراق، کيشيلرله برابر بير وضعیتده دئييل. قاشقاي قاديني عاغیلیلیق جهتدن اؤزونو کيشيلرله مقاييسه و خالق ايچينده ضعيف و آشاغي سویه ده  گؤرور. اؤزلري بو وضعيتين فرقينده اولمالارينا قارشی اولاراق قادين-کيشي برابرليگي فيکريني رد ائدیرلر. قاشقاي قادينلارينا گؤره بير قادينين اری ایله برابر اولماسي بيلينمه‌ين و خیال ائتمه‌سي حقيقتا چتين بير فيکيردير. نئجه کي، بو قادينلاردان بيري بئله دئميشدير: “آللاه قادين و کيشيني فرقلي ياراتميشدير، برابر اولدوقلاريني نئجه دوشونه بيلريک اگر بير قادين اريله برابر اولسا، اونونلا ائولنمه‌سينه نه گرک قالار “. بوندان چيخاريلاجاق نتيجه بئله اولموش.“ قادين ضعيفدير و قورونوب دستکلنمه‌يه احتيياجي واردير. عومومیتله، قاشقايلاردا قادین – کیشی برابرليگي فيکري ياد بير ايفاده دير. قادينين آشاغيدا اولماسی ستاتوسونا باخماياراق، اما  کيشيلرله حقوقلاری برابردير و  بو دا اونلارا بير آزادليق تأمين ائدیر“.

قایناقلار (منابع)

Naomi Quin, “Anthropological Studies on Women’s Status”, Bernard Siegle, et a L(eds), Annual Review of Anthropologv, Califormia, 1977 . [1] Cynthia Nelson, “Public and Private Politics: Women in the Middle Eastern World”, American Anthropologist, vol. I, No.3, 1974: 551-561. [1] Reza Fazel, “Social and Political Status of Women among Pastoral Nomads: The Boyr Ah-mad of South-West Iran”, Anthropological Quarterly, vol. 5, No.2, 1977: 77-89.
E. g. Safia Mohsan, “Aspects of the Legal Status of Women among Awlad Ali”, Peoples and Cultures of the Middle East, e d. Louise E. Sweet, New York: The Natural History Press,v ol, 1: 220- 233; from the recent publications see A. Zarian, Ki-ni ranakanzo lovurdneriava ndakanke nc’alum, Er e-van, 2003. [1] See in detail M. S. Ivanov, Plemena Farsa: KasVkajskie, Xamse,K uxgiluye, Mamasani, Moskva, 1961: 26-120.
FredrickB arth, Nomads of South Persia, Boston, 1961.
See, e. g. Cynthia Nelson, “Women and Power in Nomadic Societies in the Middle East”, Cynthia Nelson( ed.),The Desert and the Sown: Nomadsin the Wider Society. Berkeley: Institute of International Studies, University of California, 1973. [1] Barth, op. cit.: 14-15. [1] Cynthia Nelson, 1973: 45-46. [1] Reza Fazel, op. cit.: 87
Ibid.: 80. [1] See, however, Safia K. Mohsan’s above mentioned paper (f.n. 4), where the legal status of women among the Awlad Ali of Egypt has been described. It is interesting to note the similarities of the Qashqai and those of Awlad Ali in regard to women’s rights.
S. Amanolahi,M anzalat-e Zand arE jtema’-e’a Wdyeri-eTehran, 1975. [1] Mohammad Bahman-Begri,’ Orfv aA ddtd ar ‘asdyer-eFd rs,T ehran, 1945: 23-24; S. Amano-lahi, op. cit.: 40-41.
This phenomenon, by the way, can be observed not only among the

By